 sợ xẩy ra chuyện gì chăng, nên xung đột bất kể mà vào kỳ được.
Bấy giờ thấy rõ Huyền Ðức đang ngồi đối ẩm với Tháo, hai ông mới yên tâm, bèn chống gươm đứng lại.
Tháo hỏi:
- Hai người đến đây làm gì?
Vân Trường thưa:
- Bẩm, nghe Thừa tướng cùng gia huynh uống rượu, nên chúng tôi tới xin múa kiếm cho tiệc thêm vui.
Tháo cười nói:
- Ðây đâu phải tiệc Hồng môn mà cần đến Hạng Trang, Hạng Bá? (2)
Huyền Ðức cũng cười. Tháo bèn gọi quân hầu:
- Hãy lấy rượu cho hai "Phàn Khoái" uống, để hú vía!
Quan, Trương bái tạ. Chốc lát tiệc tan, Huyền Ðức cái biệt trở về.
Vân Trường nói:
- Huynh trưởng làm hai em sợ hết hồn!
Huyền Ðức đem chuyện đánh rơi đũa thuật lại cho hai em nghe.
Quan, Trương cùng hỏi:
- Như vậy là ý thế nào?
Huyền Ðức nói:
- Ta sở dĩ học việc làm vườn, là muốn cho Tháo coi thường anh không có chí lớn. Không ngờ Tháo lại nhận anh làm anh hùng, nên anh giật mình đến nỗi đánh rơi đũa. Anh sợ Tháo sinh nghi, vội mượn chuyện "sợ sấm" để che đậy...
Quan, Trương cùng bái phục:
- Huynh trưởng thật là cao kiến!
Hôm sau, Tháo lại mời Huyền Ðức vào uống rượu nữa. Ðang uống bỗng có tin báo:
- Mãn Sủng đi thám thính Viên Thiệu đã trở về.
Tháo cho gọi ngay vào hỏi. Mãn Sủng nói:
- Công Tôn Toản đã bị Viên Thiệu diệt rồi!
Huyền Ðức giật mình, vội hỏi:
- Ðầu đuôi ra sao? Mong ông kể cho nghe?
Sủng thuật lại rằng:
- Toản đánh nhau với Thiệu, gặp bất lợi, mới đắp lũy cao bao quanh thành hình trôn ốc. Bên trên thì xây lầu cao mười trượng, gọi là lầu Dịch kinh, trữ 30 vạn hộc gạo, làm kế cố giữ lâu dài. Quân sĩ kéo ra kéo vào bất thần. Nếu xảy có toán nào bị quân Thiệu vây, các tướng xin ra cứu thì Toản gạt đi mà rằng: "Nếu cứ cứu như thế, thì sau này mỗi khi ra trận, kẻ nào cũng trông đợi được cứu, không ai chịu tử chiến nữa." Nói rồi cứ bỏ mặc. Vì thế, mỗi khi quân Thiệu đến đánh, quân Toản đầu hàng rất nhiều. Toản cô thế, mới sai người mang thư về đây cầu cứu với Thừa tướng. Không ngờ giữa đường sứ giả bị quân Thiệu bắt được. Toản lại đưa thư qua Trương Yên, ngầm hẹn đốt lửa làm hiệu, trong đánh ra, ngoài đánh vào. Nhưng người đưa thư cũng bị Viên Thiệu bắt nốt. Thiệu bèn nhân kế trong thư, đốt lửa ngoài thành lừa dụ Toản. Toản kéo quân ra đánh thì bị phục binh bốn mặt bổ vây. Quân hao tổn mất quá nửa, Toản phải rút vào thành cố thủ. Sau đó, Thiệu ngầm sai quân đào đường hầm... dần dần vào thẳng bên dưới lầu Toản ở rồi chui lên phóng hỏa. Toản không còn đường chạy, liền đem vợ con ra giết trước, rồi treo cổ tự tử. Thây cả nhà bị lửa cháy thành than. Hiện Thiệu đã thu hết quân của Toản, thanh thế rất lớn. Em Thiệu là Viên Thuật ở Hoài Nam kiêu xa quá độ, không thương quân dân, bị họ làm phản rất nhiều. Thuật đã phải sai người qua nói với Thiệu, xin nhường lại Ðế hiệu. Thiệu đòi lấy ấn ngọc, Thuật đã hứa tự mình mang tới nộp. Hiện Thuật đã rời Hoài Nam để qua Hà bắc. Nếu hai anh em y hiệp sức thì ta khó mà trừ được. Xin Thừa tướng tính gấp đi mới xong.
Nghe tin Công Tôn Toản đã chết, Huyền Ðức nhớ tới công ơn tiến cử mình ngày trước, lòng bồi hồi thương cảm. Lại không biết Triệu Tử Long ra sao, lưu lạc về đâu, lòng càng áy náy không yên, nhân nghĩ thầm rằng:
- Nay mình không thừa cơ hội, tìm kế thoát thân, thì biết đợi tới bao giờ?
Bèn đứng dậy nói với Tháo:
- Viên Thuật nếu chạy sang với Thiệu, ắt phải qua lối Từ châu. Xin cho Bị một đạo binh kéo đi triệt đường, có thể bắt được Thuật!
Tháo cười nói:
- Ðược rồi. Ngày mai tôi sẽ tâu Thiên tử, cho ông khởi binh.
Hôm sau, Huyền Ðức vào chầu Vua. Tháo sai Huyền Ðức tổng đốc 5 vạn binh mã kéo đi đánh Viên Thuật.
Tháo lại sai hai tướng Chu Linh, Lộ Chiêu cùng đi.
Huyền Ðức bái biệt Vua. Hiến Ðế ứa lệ tiễn đưa.
Huyền Ðức vội vã về nhà trọ, suốt đêm sửa soạn quân khí yên cương, đeo ấn Tướng quân, thôi thúc tướng sĩ lên đường gấp rút.
Ðổng Thừa giục ngựa theo ra ngoài trường đình mười dặm tiễn đưa.
Huyền Ðức dặn Thừa:
- Xin Quốc cựu yên tâm. Tôi đi chuyến này thế nào cũng báo được ân mệnh.
Thừa nói:
- Ông nên lưu tâm. Chớ phụ lòng Thiên tử.
Hai người chia tay.
Quan, Trương ngồi trên ngựa hỏi anh:
- Huynh trưởng xuất chinh lần này, sao có vẻ vội vàng thế?
Huyền Ðức nói:
- Ta đang như chim trong lồng, như cá trong lưới. Ta đi chuyến này cũng như cá ra biển cả, chim lượn trời xanh, không còn bị ràng buộc gì nữa!
Rồi sai Quan, Trương thúc giục Chu Linh, Lộ Chiêu kéo quân đi gấp.
Bấy giờ Trình Dục và Quách Gia đi kiểm giảo tiền lương trở về Hứa Ðô, nghe tin Tháo đã sai Huyền Ðức tiến binh ra Từ châu, thì vội vã vào can rằng:
- Thừa tướng sai Lưu Bị kéo quân đi làm gì thế?
Tháo nói:
- Sai đi chặn đường Viên Thuật.
Trình Dục nói:
- Hồi Bị còn làm Dự châu Mục, chúng tôi xin giết đi, Thừa tướng đã không nghe. Nay lại giao cho binh mã, chính là thả rồng ra biển, thả hổ về rừng rồi! Sau này muốn trị, còn làm sao được nữa?
Quách Gia cũng nói:
- Thừa tướng dù không muốn giết Bị, cũng không nên sai đi như thế. Cổ nhân có câu: "Một ngày thả kẻ địch, để mối lo muôn đời". Xin Thừa tướng xét lại.
Tháo nghe lời, bèn sai Hứa Chử đem năm trăm quân khinh kỵ đuổi theo, gọi Huyền Ðức trở lại.
Hứa Chử lập tức kéo quân đi.
Huyền Ðức đang tiến quân, bỗng thấy phía sau bụi bay mù mịt, bèn bảo Quan, Trương rằng:
- Ðây ắt là quân Tào đuổi theo!
Liền cho hạ dinh trại, sai Quan, Trường cầm binh khí đứng chờ sẵn hai bên.
Hứa Chử đến nơi, thấy binh giáp nghiêm chỉnh, bèn xuống ngựa vào dinh ra mắt Huyền Ðức.
Huyền Ðức hỏi:
- Ông đến đây làm gì?
Chử nói:
- Vâng lệnh Thừa Tướng, mời Tướng quân trở về, có việc cần thương nghị.
Huyền Ðức nghiêm nghị nói:
- Tướng ở bên ngoài, có khi mệnh Vua cũng không theo. Hơn nữa, ta đã vào chầu Thiên tử, lại có quân mệnh của Thừa tướng rồi, không còn phải bàn gì nữa. Ông hãy mau trở về, bẩm lại với Thừa tướng dùm ta như thế.
Hứa Chử nghĩ thầm:
- Từ trước, Thừa tướng vẫn chơi thân với y lắm. Nay Thừa tướng cũng không hề bảo ta đến đây để đánh nhau... Chi bằng cứ trở về bẩm lại như thế, xem ý Thừa tướng sao đã.
Nghĩ vậy, Chử bèn từ biệt, kéo quân về ra mắt Tháo, thuật lại những lời Huyền Ðức đã nói.
Tháo do dự chưa quyết định ra sao, thì Trình Dục, Quách Gia cùng nói:
- Lưu Bị không chịu hồi binh, đủ biết lòng sinh biến rồi đấy.
Nhưng Tháo gạt đi mà rằng:
- Ta đã sai Chu Linh, Lộ Chiêu đi kèm, như vậy y vị tất đã dám có lòng kia khác. Huống chi chính ta sai đi, còn hối tiếc thắc mắc làm gì?
Bèn không tính chuyện đuổi theo Huyền Ðức nữa.

Người sau có thơ luận Huyền Ðức rằng:
Giục ngựa xua quân, vội ruổi rong,
Chiếu vua cài áo, khắc ghi lòng.
Hùm tung cũi sắt, về non hiểm,
Rồng vượt ao tù tới biển Ðông.
Bấy giờ Mã Ðằng thấy Huyền Ðức đã đi khỏi, lại nghe tin biên cảnh cấp báo, cũng vội lên đường về Tây Lương. Huyền Ðức đem quân tới Từ châu.
Thứ sử Xa Trụ ra đón. Yến tiệc xong, bọn Tôn Càn, My Trúc cùng đến ra mắt. Huyền Ðức về phủ thăm gia đình.
Một mặt sai người đi thám thính xem Viên Thuật ở đâu?
Thám tử về báo rằng:
- Viên Thuật xa xỉ thái quá, bọn Lôi Bạc, Trần Lan phải bỏ Thuật kéo quân ra Tung sơn rồi. Thanh thế đã mất, Thuật viết thư xin nhường Ðế hiệu cho Viên Thiệu.
Thiệu ra lệnh triệu Thuật đến.
Thuật thu thập quân mã với những đồ ngự dụng trong cung cấm ra đi, hiện đã gần tới địa phận Từ châu.
Huyền Ðức nghe tin Thuật sắp đến, bèn dẫn Quan, Trương cùng Chu Linh, Lộ Chiêu vại 5 vạn quân kéo đi chặn đánh. Ði chưa bao lâu đã gặp ngay Kỷ Linh.
Trương Phi chẳng nói nửa lời, vung xà mâu tới đánh liền.
Ðánh chưa hết 10 hiệp, Phi đã thét lên một tiếng như sấm, đâm Linh chết lăn xuống chân ngựa.
Quân Linh thua chạy tơi bời.
Rồi Viên Thuật tự dẫn quân tới.
Huyền Ðức chia binh ba đường: Chu Linh, Lộ Chiêu đi bên tả, Quan, Trương đi bên hữu, Huyền Ðức lĩnh quân đi giữa.
Thấy mặt Viên Thuật, Huyền Ðức dừng ngựa dưới cờ mắng lớn:
- Tên phản tặc bất đạo kia! Nay ta vâng chiếu tới đánh mày, mày hãy khoanh tay chịu hàng ngay đi, mới mong khỏi tội chết!
Viên Thuật mắng lại:
- Thằng dệt chiếu, đóng dép sao dám khinh ta?
Rồi phất cờ vẫy quân đánh sang.
Huyền Ðức tạm lui trung quân, dử địch tràn sang, để cho hai đạo hai bên đánh kẹp lại, chém giết quân Thuật một trận khủng khiếp, thây nằm đầy nội, máu chảy thành ngòi. Quân tàn bại bỏ trốn đi vô số.
Thuật lại bị Lôi Bạc, Trần Lan từ trong núi đổ ra cướp hết lương thảo tiền bạc, đang muốn trở về Hoài Nam thì bọn giặc cướp lới tới đánh tập hậu cho một trận nữa, đành phải đóng lại Giang Ðình, kiểm điểm thấy chỉ còn hơn một ngàn quân, mà đều là những người già yếu.
Bấy giờ đang tiết trời đang nóng nực, lương thực hết cả, chỉ còn độ 30 hộc gạo mạch, đem phân phát cho quân sĩ. Người nhà Thuật phải nhịn ăn.
Nhiều kẻ đói lả mà chết.
Thuật đói bụng, toan ăn cơm, nhưng vì quen miệng những cao lương mỹ vị, nên cơm gạo xấu không thể nào nuốt được, mới gọi nhà bếp lấy mật để nhắp cho đỡ khát.
Nhà bếp nói:
- Chỉ có... máu, chứ làm gì có mật?
Nghe lời nói cay chua, Thuật đang ngồi trên giường, kêu rống lên một tiếng, ngã quay xuống đất, thổ ra đến một đấu máu rồi chết! Bấy giờ là năm Kiến An thứ 6, tháng tư.

Người sau có thơ rằng:
Hán mạt binh đao nổi bốn phương,
Ngu như Viên Thuật dám xưng cuồng.
Nối nhà, chẳng giữ lẽ Công Tướng,
Cướp nước, xây liều nghiệp Ðế Vương.
Giải thích... sấm truyền, xưng ứng vận,
Tin mê ấn ngọc, cứ khoa trương.
Quân tan, lương hết, đòi chi mật,
Thổ huyết nằm co, rõ... chết đường!
Thuật chết rồi, cháu là Viên Dận đem linh cữu cùng vợ con Thuật chạy về Lư Giang, nhưng bị Từ Cầu đón đường giết hết cả nhà.
Cầu cướp lấy ấn ngọc, đưa về Hứa Ðô, dâng Tào Tháo.
Tháo mừng lắm, phong cho Cầu làm Thái Thú Cao lăng.
Thế là "Truyền quốc ngọc tỉ" về tay Tháo.
Huyền Ðức nghe tin Viên Thuật đã chết, bèn viết biểu tâu về triều đình.
Lại viết thư trình với Tháo, sai Chu Linh, Lộ Chiêu mang về Hứa Ðô, nhưng lưu số binh mã của hai tướng lại, để giữ Từ châu.
Một mặt thân ra ngoài thành, đi chiêu dụ những nhân dân thất tán trở về an cư lạc nghiệp.
Chu Linh, Lộ Chiêu về Hứa đô ra mắt Tháo, nói rõ Huyền Ðức giữ hết binh mã ở lại.
Tháo nổi giận, toan chém hai người. Tuân Húc can rằng:
- Quyền ở Lưu Bị. Hai tướng không thể làm gì đượ